Bilgisayar Donanımı
Bilgisayarda
gözle görülebilen, içinde ve dışında bulunan parçaların tümüne donanım adı
verilir. Başka bir ifade ile donanım; bilgisayarda bulunan elektronik ve
mekanik parçaların tümüdür. Bilgisayarda tüm işlemleri gerçekleştiren altı
ana birim vardır. Bu birimler sırası ile şu şekildedir:
GİRİŞ
BİRİMİ
Bilgisayar
veri girişini sağlayan birimlere, giriş birimi (input device)adı verilir.
Bu birimler,diş ortamdan bilgisayarın dış ortamına veri veya komut aktarılmasını
sağlar. En yaygın olarak kullanılan giriş birimi klavye ve mouse’dur (Fare).
MERKEZİ
İŞLEM BİRİMİ (CPU)
Merkezi
işlem birimi (CPU - Central Processing Unit), bilgisayarın en önemli parçasıdır.
Bilgisayar üzerinde yapılan tüm işlemler, bu birim tarafından gerçekleştirilir
ve denetlenir. Bu birimler genel olarak şu şekilde incelenebilir:
Aritmetik
ve Mantık Birimi
Bilgisayara
verilen matematiksel ve karşılaştırma işlemleri bu birim tarafından yapılır.
Kontrol
Birimi
Bilgisayarda
yapılan tüm işlemleri kontrol eder. Giriş ve çıkış birimlerinin denetimini,
bellek ile ilgili işlemleri, komutların yorumlanmasını ve bilgisayarın bir
bütün olarak çalışmasını sağlar.
Bellek
Birimi (Hafıza-Memory)
Programların
üzerine yüklenip çalıştırıldığı, tüm işlemlerin yapıldığı ve bilgilerin
geçici olarak saklandığı yere bellek birimi denir. Bilgisayar kapandığı
anda bellekte bulunan bilgiler kaybolur. Bellek kapasitesi bilgisayarlarda
farklılıklar gösterir. Bilgisayarlarda genel olarak iki çeşit bellek türü
vardır.
Rom
Bellek (Read Only Memory)
Bu bellekteki
bilgiler silinmez, değiştirilemez, sadece okunabilir. Bilgisayar üreticisi
firmalar tarafından bu belleğe bilgiler önceden yerleştirilir. Burada, bilgisayarın
açılışı ile ilgili kodlar bulunur. Bilgisayar, ilk açıldığında bu bellekteki
bilgilere göre işlemlere başlar.
Ram
Bellek (Random Access Memory)
Bilgisayardaki
tüm verilerin, işletim sisteminin ve programların çalıştırıldığı yerdir.
Bilgisayar kullananlar, tüm işlemlerini bu bellek üzerinde gerçekleştirirler.
Bu belleğe ana bellek adi verilir.
Bilgisayarda
çalıştırılacak program, bellek kapasitesinden büyükse, program çalıştırılamaz.
Örneğin; bir yazı defterinin 100 sayfa olduğunu kabul edelim. Her sayfaya
40 satır ve bir satıra da 60 karakter yazabilirsek; defterin bir sayfasına
60×40= 2400 karakter yazılabilir. Bir sayfaya 2400 karakter yazabildiğimize
göre 100 sayfalık bir deftere 100×2400=240.000 karakter yazabiliriz. 640
KB’lik ana belleğe sahip bilgisayara, aynı anda yaklaşık 3 defter dolusu
yazı girilebilir. Bilgisayarda yer alan bellek bölümlerinin kapasitelerine
göre ifade edilişi aşağıdaki şekildedir:
Bellek
Bölümü Kapasite Değeri (KB)
Ana
Bellek (Base Memory) 0 - 640
Uzatılmış
Bellek (Extended Memory) 641 - 1024
Genişletilmiş
Bellek (Expanded Memory) 1025’ten yukarısı
ÇIKIŞ
BİRİMİ
Bilgisayarın
iç ortamında işlenmiş verileri dış ortama aktarmayı sağlayan birimlere,
çıkış birimi (Output device) adı verilir. En çok kullanılan çıkış birimleri,
ekran ve yazıcıdır. Bazı çıkış birimleri, hem giriş hem de çıkış ünitesi
olarak kullanılır. Örneğin; disk veya disket içine bilgi yazdırıldığında
çıkış birimi, içerisinden bilgi alındığında ise giriş birimi olarak kabul
edilir. Bilgisayarın giriş ve çıkış birimlerinden bazıları şunlardır:
|
YAN
ÜNİTE |
GİRİŞ
BİRİMİ |
ÇIKIŞ
BİRİMİ |
|
|
|
|
|
Klavye
|
x
|
-
|
|
Ekran
|
-
|
x
|
|
Yazıcı
|
-
|
x
|
|
Çizici
|
-
|
x
|
|
Optik
Okuyucu |
x
|
-
|
|
Mouse
|
x
|
-
|
|
CD
|
x
|
-
|
|
Disket
|
x
|
x
|
|
Sabit
Disk |
x
|
x
|
|
Kartuş
|
x
|
x
|
|
Optik
Disk |
x
|
ı
|
|
Tarayıcı
(Scanner) |
x
|
-
|
|
Modem
|
x
|
x
|
DEPOLAMA
BİRİMLERİ (YARDIMCI BELLEK)
Ana
bellekte bulunan program veya veriler, bilgisayar kapatıldığı zaman veya
ani elektrik kesilmesinde silinir. Bu nedenle, sonradan kullanılabilmeleri
için verilerin saklanmasına ihtiyaç duyulur. Bu amaçla bilgisayarda yardımcı
bellek birimleri kullanılır. Yardımcı bellek birimleri, programların veya
verilerin depolandığı manyetik ortamlardır. Yaygın olarak kullanılan yardımcı
bellek birimleri; disk, disket veya Cd-rom’lardır.
BİLGİSAYARIN
ANA VE EK DONANIMLARI
KLAVYE
(KEYBOARD)
Üzerinde
harf, rakam ve sembolleri içeren tuşları bulunduran ve bunlara basıldığında
ekrana görüntüleyecek, bilgisayara veri ve komut girişini sağlayan birime
klavye adı verilir. Klavye, tuşlarının diziliş sırasına göre üç tür olabilmektedir.
Q KLAVYE:
İngiliz klavyesi olarak da adlandırılır. Q harfi, klavyenin sol başında
yer alır.
F KLAVYE:
Türkçe klavye olarak da adlandırılır. Bu klavyede harf dizilişi, daktilolardaki
gibidir.
Q TÜRKÇE
KLAVYE: Q klavyede Türkçe Ö, Ç, Ş, I, G, Ü harfleri, sağ tarafa yerleştirilmiştir.
FARE
(MOUSE)
Mouse
(fare), klavyeden farklı olarak sadece komut girişinde kullanılır. Bilgisayar
ortamında kullanılabilmesi için çalışan programın, mouse kullanımına uygun
şekilde yazılmış olması gerekir. Mouse altında yer alan bilye, mouse göstergesinin
ekranda istenilen yere hareket etmesini sağlar. Mouse, üzerinde yer alan
tuşlardan genellikle sol taraftaki kullanılır. Mouse, avuç içinde tutularak
bilekten hareket ettirilerek kullanılır.
DİSKET
SÜRÜCÜLER (FLOPPY DRİVERS)
Disketlerin
takıldığı, disket üzerinde yazma ve okuma işlemlerinin gerçekleştirildiği
elektronik ve mekanik parçalardan oluşmuş birimdir. Sürücü sayısı, isteğe
bağlı olarak değişebilmektedir. Sürücüye
takılan diskete göre farklılık gösterir. Yaygın olarak kullanılan iki sürücü
çeşidi vardır.
3.5 Disket
Sürücü: 3.5 inçlik disketlerin takılabildiği sürücülerdir.
3.25
Disket Sürücü: 5.25 inçlik disketlerin takılabildiği sürücülerdir. Bu sürücüler
3.5 inçlik disket sürücülerinin yaygın olarak kullanılmasıyla birlikte,
kullanımdan kalkmıştır.
Disket
(Floppy Drive)
Disket;
üzerine bilgi yazılabilen manyetik ortamlardır. Bilgisayardaki verilerin
bir başka bilgisayara taşınması veya yedeğinin alınması amacıyla kullanılır.
Disketlerin bilgi depolama kapasitesi sınırlıdır. Diskete bilgi yazılabilir,
yazılmış bilgiler silinebilir, geri alınabilir ve bilgiler üzerinde gerekli
değişiklikler yapılabilir. Disketler üzerinde çalışma, sabit diske göre
çok yavaştır. Yine sabit disklere göre depolama kapasiteleri düşüktür. Diskette
bulunan bilgiler, kullanıcı tarafından silinmediği veya koruma yöntemlerine
uyulduğu sürece kaybolmazlar. Disketler,
sürücülerde olduğu gibi inç cinsinden iki boyutta incelenebilir.
5.25
İnç Disketler: Bu disketler, 5.25 inçlik disket sürücülere takılır. Günümüzde
yaygın olarak kullanılmadığı gibi kapasiteleri de düşüktür. Bu disketlerin
dış yüzeyi yumuşak bir malzeme ile kaplı olduğundan kolay bükülür ve çabuk
bozulurlar.
3.5
İnç Disketler: Bu disketler, 3.5 inçlik disket sürücülere takılır. Günümüzde
yaygın olarak kullanılmaktadır. 5.25 inçlik disketlerden daha güvenilirdirler.
Çünkü disketin dışı, sert plâstikten yapılmış malzeme ile kaplıdır. Bu tür
disketin tek veya iki yüzü ayrı ayrı kullanılabilir. Aşağıda disketlerin
türleri ve kapasiteleri belirtilmiştir:
3.5
inç Çift Yüzeyli /Normal 720 KB DS-DD
3.5
İnç Çift Yüzeyli/Yüksek Yoğunluklu 1.44 MB DS-HD
Sembollerin
anlamları şöyledir:
DD (Double
Density): Tek yüzeyli
DS (Double
Side): Çift yüzeyli
HD (High
Debsity): yüksek yoğunluklu.
DİSK
Diskler,
üzerine bilgi depolanabilen manyetik ortamlardır. Disklerin bilgi depolama
kapasitesi disketlerden çok fazladır. Diskler, en az 40 Megabyte’tan başlayarak,
Gigabyte düzeylerinde bilgi depolayabilirler. Bilgisayar içerisinde (kasası)
yer alır ve disketler gibi takılıp çıkarılamaz. Bu nedenle sabit disk, hard
disk (fixed disk) olarak da adlandırılır.
CD
SÜRÜCÜLER
Bilgisayarda
cd’lerin takılması ve kullanılmasını sağlayan yan ünitelerdir. Cd sürücülerin
hız özelliğini belirtmek amacıyla 24x,36x gibi ifadeler kullanılır.
EKRAN
(MONİTÖR)
Ekran,
genel olarak yazım modunda 25 satır, 80 sütından oluşur. Bu ölçüde bir ekrana
(25×80) 2000 A harfi yazılabilir. Grafik modda ise ekranlar nokta ile ifade
edilir. Bu noktaların her birine, Pixel adı verilir. Nokta sayısı ne kadar
fazla olursa, görüntü o kadar net olur. Ekranlar, genellikle üç türdür.
Renkli
Ekran: Tüm
karakter ve grafikler renkli olarak görüntülenir. Günümüzde yaygın olarak
kullanılmaktadır. Renkli ekran, grafik açısından da diğer ekran türlerinden
çok üstündür.
Siyah/Beyaz
Ekran: Yeşil üstüne siyah veya siyah üstüne beyaz görüntü veririler. Grafik
görüntüleme özellikleri sınırlıdır.
Likid
Kristal Ekran: Genellikle taşınabilir (Laptop-Notebook) bilgisayarların
ekranıdır. Içerisinde özel bir sıvı bulunan bu ekranlar, hesap makinesi
ekranına benzerler.
YAZICI
(PRİNTER)
Bilgisayarda
yer alan bilgilerin kağıda yazdırılmasını sağlayan elektronik ve mekanik
parçalardan oluşmuş yan ünitedir. Piyasada birçok tür ve marka yazıcı bulunmaktadır.
Karakterleri yazış şekillerine göre aşağıdaki şekilde gruplandırılabilir.
Nokta
Vuruşlu (Dot Matrix)Yazıcılar: Nokta vuruşlu yazıcılar, bir satıra yazdıkları
karakter sayısına göre iki gruba ayrılırlar. 80 sütunluk yazıcılar, bir
satıra normalde 80 karakter yazarlar. Sıkıştırılmış olarak 132 karakter
yazabilirler. 136 sütunluk yazıcılar ise bir satıra normalde 132 karakter
yazarlar. Sıkıştırılmış olarak 236 karakter yazabilirler. Bu yazıcılarda,
yazma kafasında yer alan iğne (pin) sayısına göre yazım kalitesi değişir.
İğne sayısına göre 9 ve 24 olmak üzere iki çeşittir. Nokta vuruşlu yazıcıların
hız birimi CPS (Character Per Seconds) ile ifade edilir. Hız birimi saniyede
bastığı karakter sayısı ile belirtilir.
Lazer
Yazıcılar (Laser Printer): Nokta vuruşlu yazıcılara göre bu yazıcıların
yazım kalitesi ve hızı mükemmeldir. Fotokopi makineleri gibi çalışırlar.
Nokta vuruşlu yazıcılar satır satır, lazer yazıcılar ise sayfa sayfa basım
yapar. Lazer yazıcıların hız
birimi PPM (Page Per Minute) ile ifade edilir. Hız birimi dakikada bastığı
sayfa sayısı ile belirtilir.
Mürekkep
Püskürtmeli Yazıcılar (İnkjet Printer): Karakterleri mürekkep püskürterek
yazarlar. Renkli ve grafik basımında diğer yazıcılara göre daha iyi olduğu
söylenebilir.
TARAYICI
(SCANNER)
Tarayıcının
çalışması, fotokopi makinesine benzer. Resim, yazı ve harita gibi hazır
metinleri bilgisayar ortamına aktarmaya yarar. Tarayıcılarda tarama yoğunluk
birimi DPI (Dots Per Inch) ile ifade edilir.
ÇİZİCİ
(PLOTTER)
Yazıcılar
gibi çalışırlar. Ebat olarak yazıcılardan çok büyük ve pahalıdırlar. Genellikle
mimarî çizim amaçlı kullanılırlar.
OPTİK OKUYUCU
Yüzey
üzerine optik bir gözle ışık yansıtarak okuma yaparlar. Üniversite seçme
sınavı kâğıtlarının ve formlarının okunması işlemi, optik okuyucular ile
gerçekleşmektedir.
BİLGİSAYARI
OLUŞTURAN PARÇALAR
Ana
Kart (Motherboard)
Ana
kart, bilgisayarın en önemli parçalarından biridir. Bilgisayarda bulunan
bellek, genişleme yuvaları ve kartları, ram ve diğer elektronik parçaların
tümü, bu kart üzerine yerleştirilir.
Merkezi
İşlem Birimi (MİB)
Bilgisayarın
içerisinde bulunan bileşik bir kartı ifade etmek amacıyla MİB, CPU ve mikro
işlemci ifadeleri kullanılır. Bilgisayarda bulunan tüm elektronik parçalar
ne yapacaklarına dair emirleri MİB‘den alırlar. MİB, kullanıcı tarafından
verilen komutları yorumlar, komutlara uygun programları çalıştırır ve isteklerimizi
yerine getirir.
Bilgisayarın,
bir toplama işlemini yapabilmesi için bir dizi devreyi açıp kapatması gerekir.
Bu işlemleri çok kısa sürede ve eş zamanlı olarak yapar. Bu eş zaman işlemi
gerçekleştiren MİB’e bağlı bir saattir (Kuarts Kristal). Saatin her vuruşunda
bilgisayar birçok elektriksel işlemi gerçekleştirir. Bu saatin ürettiği
darbeler Mega Hertz (Mhz) olarak adlandırılan birimle ölçülür.
33 Mhz
hıza sahip bir bilgisayarın sistem saati 1 saniyede 33.000.000 kez çalışıyor
demektir. Mhz değeri büyüdükçe, bilgisayarın çalışması da hızlanacaktır.
Bir
kişisel bilgisayarın hızı, mikro işlemcisinin hızına ve birim zamanda işlediği
sözcük boyuna bağlıdır. Mikro işlemcisinin hızı ise, bir saniyede yapilan
işlem sayısı ile ölçülür. Sözcük boyu ise, bilgisayarın birim zamanda işleyebildiği
bit sayısıdır. Bu değer 8, 16 ve 32 olabilmektedir. Mikro işlemciler belirli
numaralarla ifade edilirler.
Mikro
İşlemci Türleri
8080:
İşlem hızı 4.77 Mhz’dir. Kontrol edildiği bellek 1 Mb’dir. 8 Bit sözcük
boyunu kullanır.
80286:
İşlemler 6 ile 20
Mhz oranında değişebilmektedir. 16 MİB’e kadar belleği kontrol edebilmektedir.
16 Bit sözcük boyu kullanmakta olup, çoklu işlem yapabilme yeteneği bulunmaktadır.
80366:
İşlem hızı 33 Mhz’e
kadar çıkabilmekte, 4 GB’a kadar ana belleği kontrol edebilmektedir. 80386
DX 32 Bit sözcük boyu, 80386 SX ise 16 Bit sözcük boyu kullanılabilmektedir.
80486:
80386’a matematik işlemci eklenerek geliştirilmiş bir işlemcidir. Ön bellek
denetleyicisine sahiptirler. 486 SX veya 486 DX olarak adlandırılırlar.
80586:
Pentium olarak adlandırılırlar.
Pentium Latince 5 anlamına gelmektedir: 60-400 Mhz arasında işlem hızı olabilmektedir.
Bellek
Kartı
Bilgisayarlarda
bellek işlemlerini yapmak amacıyla ana kart üzerine yerleştirilen bellek
kartları vardır.
Ana kartın üzerinde boş yuva varsa, bilgisayarınıza ek bellek kartı
takılarak bellek kapasitesi
yükseltilebilir. Bellek kartının kapasitesi ve yükseltilebileceği en yüksek
değer, bilgisayarın hızlı işlem yapması bakımından önemlidir.
Örneğin,
ana kart üzerinde yer alan bellek yuvalarına 4 Mb bellek kartı takılı olduğunu
ve 4 adet boş bellek yuvası olduğunu farz edelim. Bilgisayarınızın bellek
kapasitesini en fazla 16 Mb’a kadar yükseltebilirsiniz. 8 Mb’lik bellek
kartı ile başladıysanız 4×8=32 Mb’a kadar yükseltebilirsiniz.
Ekran
Kartı
Ekrana
ait işlemleri gerçekleştiren ve mikro işlemci ile ilişkisini sağlayan karttır.
Grafik
Kartı
Bilgisayarda
genel olarak oyun oynamak, çizim veya resim yapmak, mimari çizimlerin yapılması
amacıyla kullanılan karttır. Piyasada bulunan bazı grafik kartlarının isimleri
şunlardır:
MDA
(Monochrome Display Adaptor) (Tek renk-720×320 Pixel)
CGA
(Color Graphic Adaptor) (4 Renk - 400×200 Pixel)
EGA
(Enhanced Graphic Array) (16 Renk - 600×400 Pixel)
VGA
(Video Graphic Adaptor) (256 Renk - 800×600 Pixel)
SVGA
(Super Video Graphic Adaptor) (256 Renk - 1024×768 Pixel)
Ekran,
grafik özelliğinde çalışırken satır ve sütun sayısı yerine, her biri ayrı
ayrı duyarlı noktalardan oluşur. Bu noktaların her birine Pixel adı verilir.
Nokta (Pixel) sayısı ne kadar fazla olursa ekrandaki görüntü daha net olur.
Disket
Sürücü Kontrol Kartı
Disket
sürücüsünden gelen bilgiler ile mikro işlemci arasında bağlantıyı
sağlayan elektronik devredir.
Disk
Kontrol Kartı (Disk Varsa)
Disk
sürücüsünden gelen bilgiler ile mikro işlemci arasında baglantiyi sağlayan
elektronik devredir.
Elektrik
Güç Kaynağı (Power Supply)
Bilgisayarın
elektrik ihtiyacını düzenleyen ve kontrol birimdir.
Ses
Kartı
Bilgisayardan
seslerin daha kaliteli olarak elde edilmesini sağlayan elektronik devredir.
Seri
ve Paralel Kapı (Port) Kartı
Bilgisayarın
dış ortamla bağlantısını sağlayan elektronik devredir. Bu kartın takılması
ile bilgisayarda yazıcı ve haberleşme işlemleri gerçekleştirilir. Bu portlar;
Paralel
Portlar LPT1, LPT2, LPT3
Seri
Portlar COM1, COM2, COM3 olarak adlandırılırlar.
Modem
ve Faks Kartı
Telefon
hatları ile bilgisayarlar arası haberleşmeyi sağlamak için modemler kullanılır.
Son yıllarda bilgisayar üzerinden faks ve telefon haberleşmesini sağlamak
amacıyla faks ve modem kartları birleştirilmiştir. Bu tür kartlara da faks/modem
ismi verilmiştir.
Modem,
telefon kablosu vasıtasıyla bilgisayar sinyallerini ses sinyallerine, ses
sinyallerini bilgisayar sinyallerine çeviren alettir. Modem sözcüğü Modulation
ve DEModulation kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Modemlerde
hız birimi bps (Bit
per seconds) ile ifade edilir. Bu birim saniyede iletilen bit sayısıdır.
Bps cinsinden standart iletişim hızları 300, 600, 1200, 2400, 9600, 14400,
19200, 28800, 33600 ve 57600 şeklindedir.
Modemler
teknik açıdan iki kısımda incelenebilir:
Son Yorumlar